ISSN: 2583-9446 (O) ISSN Certificate DOI Prefix: 10.64119 Journal Impact Factor (2025): 5.427 (SIIFI) Contact Us

ਅਰਮਾਨ ARMAAN

An International Multi-Disciplinary, Peer-Reviewed & Indexed
Punjabi Language Online Research Journal

Published by Guru Hargobind Sahib College www.ghscollege.ac.in
‘ਅਰਮਾਨ’ ਖੋਜ ਜਰਨਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ | Welcome to the official website of ‘ARMAAN’ Research Journal

Volume 4, Issue 3 {July-September 2026}

Research Article
Paper ID: ARMN040302

ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰੋਕਾਰ

Ajoki Punjabi Ghazalkari Vich Sukhwinder Amrit De Naarivaadi Sarokar

ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ (Navjot Singh)*
ਖੋਜਾਰਥੀ (Ph.D Scholar)
ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਪੰਜਾਬ)-147301
ORCID: 0009-0004-6757-417X
ਡਾ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (Dr. Gurwinder Kaur)
ਨਿਗਰਾਨ (Supervisor)
ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਪੰਜਾਬ)-147301

Abstract (ਸਾਰ):

ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਪਰਵਿਰਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਪਿਤਰਸੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਇਸਤਰੀ-ਅਸਤਿਤਵ, ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਾਤਮਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸਤਰੀ-ਸਵੈ ਮਾਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸਥਾਪਨ, ਲਿੰਗ-ਅਸਮਾਨਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ, ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ ਵਰਗੇ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਿਲਪ, ਪ੍ਰਤੀਕ-ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਬਿੰਬ-ਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ-ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੀਵਰਡ (Keywords):
ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਨਾਰੀਵਾਦ, ਇਸਤਰੀ-ਚੇਤਨਾ, ਸਮਕਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਅਸਤਿਤਵ, ਪਿਤਰਸੱਤਾ।