ISSN: 2583-9446 (O) ISSN Certificate DOI Prefix: 10.64119 Journal Impact Factor (2025): 5.427 (SIIFI) Contact Us

ਅਰਮਾਨ ARMAAN

An International Multi-Disciplinary, Peer-Reviewed & Indexed
Punjabi Language Online Research Journal

Published by Guru Hargobind Sahib College www.ghscollege.ac.in
‘ਅਰਮਾਨ’ ਖੋਜ ਜਰਨਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ | Welcome to the official website of ‘ARMAAN’ Research Journal

Volume 4, Issue 3 {July-September 2026}

Research Article
Paper ID: ARMN040319

ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਬਦਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ (ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਕਾਲ ਤੱਕ)

Parvasi Punjabi Sahit: Badaldiyan Prasthitiyan De Parsang Vich (Ghadar Lehar Ton Lai Ke Samkaal Tak)

ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ (Karamjeet Kaur)
ਖੋਜਾਰਥੀ (Research Scholar)
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ-110007
ORCID: 0009-0007-5973-7014

Abstract (ਸਾਰ):

ਹੱਥਲੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ-ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਵੰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਪਰਚਾ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਜਾਇਜ਼-ਨਾਜਾਇਜ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸਣ ਦੀ ਲੱਗੀ ਦੌੜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਕੇਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਸ ਕੇ ਰਚੇ ਗਏ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਪੇਪਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਡੰਬਨਾ, ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਪਰਾਏਪਣ ਦੇ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਪਜਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ।
ਕੀਵਰਡ (Keywords):
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਗ਼ਦਰ ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਸਮਕਾਲੀ ਪਰਵਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਵੰਦ।