ISSN: 2583-9446 (O) ISSN Certificate DOI Prefix: 10.64119 Journal Impact Factor (2025): 5.427 (SIIFI) Contact Us

ਅਰਮਾਨ ARMAAN

An International Multi-Disciplinary, Peer-Reviewed & Indexed
Punjabi Language Online Research Journal

Published by Guru Hargobind Sahib College www.ghscollege.ac.in
‘ਅਰਮਾਨ’ ਖੋਜ ਜਰਨਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ | Welcome to the official website of ‘ARMAAN’ Research Journal

Volume 4, Issue 3 {July-September 2026}

Research Article
Paper ID: ARMN040307

ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਮਲਵਈ ਕਵੀਸ਼ਰੀ: ਬਦਲਦੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ

Samkali Samajik Sarokar ate Malwai Kavishri: Badalde Lok-Jeevan da Aalochnatmak Adhyayan

ਮਿੱਠੂ ਰਾਮ (Mithu Ram)
ਖੋਜਾਰਥੀ (Ph.D Scholar)
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਪੰਜਾਬ)- 151302
ORCID: 0009-0006-3721-643X
ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ (Dr. Amandeep Kaur)
ਨਿਗਰਾਨ (Supervisor)
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਪੰਜਾਬ)- 151302
ORCID: 0009-0006-3717-2756

Abstract (ਸਾਰ):

ਹੱਥਲਾ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ 'ਕਵੀਸ਼ਰੀ' ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਦੋ-ਤਰਫ਼ਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੀਰ-ਰਸੀ ਛੰਦਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ-ਕਲਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਬਦਹਾਲੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਸ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਗੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਕਵੀਸ਼ਰ ਆਪਣੇ ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵੈਚਾਰਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਕਲਾ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਕੀਵਰਡ (Keywords):
ਮਲਵਈ ਕਵੀਸ਼ਰੀ, ਲੋਕ-ਚੇਤਨਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ, ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ।