ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਿਰਤ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ? ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਧਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਕੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹਾਨਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਬੀਜ ਰੂਪ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਂਭੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨਾਤਮਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਢੇਰ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿਖਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਹ ਵਿਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਫਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।