Articles
Authors and Affiliations:
DOI: 10.64119/armaan.vol.3.issue3.01
DOI URL: https://doi.org/10.64119/armaan.vol.3.issue3.01
Published Date: 05-09-2025
Issue: Vol. 3 Issue. 3 (July-September 2025)
Download Published Paper (PDF) 
Download Publication Certificate
Abstract (ਸਾਰ):
ਇਹ ਲੇਖ ਭਗਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵੁਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਮੰਨਣ ਦੀ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਧਾਰ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਹੈ। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀਆਂ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਰਗੁਣ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਦੇਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਹੇਸ਼) ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ (ਕਰਤਾ, ਧਰਤਾ, ਹਰਤਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਯੋਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਧਾ ਭਗਤੀ, ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਭਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹਾਂ- ਸਾਧ ਸੰਗਤ (ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ), ਹਉਮੈ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ (ਨਾਦ ਨਾਲ ਏਕਤਾ) 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੇਖ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪੂਰਕ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀਵਰਡ (Keyword): ਭਗਤੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ, ਨਿਰਗੁਣ-ਸਰਗੁਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸਾਧ ਸੰਗਤ, ਹਉਮੈ, ਕੀਰਤਨ, ਨਾਦ ਬ੍ਰਹਮ।
