Paper ID: ARMN040207
ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿਯਾਦਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ
Acharya Dandi krit Kavyadarsh da sanrachnatmak adhyayan
Abstract (ਸਾਰ):
ਹਥਲੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿਚ 6ਵੀਂ -7ਵੀਂ ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ‘ਕਾਵਿਯਾਦਰਸ਼’ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਜਾਂ ਪਰਿਛੇਦਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਂਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਪਰਿਛੇਦ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 105 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ, ਕਾਵਿ ਦਾ ਲੱਛਣ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ, ਵੈਦਰਭੀ ਤੇ ਗੌੜੀਆ ਮਾਰਗ, ਦਸ ਕਾਵਿ ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੁਆਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਰਿਛੇਦ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 368 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ ਇਥੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ, ਅਲੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 187 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਥਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੰਡੀ ਨੇ ਯਮਕ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਸ ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਵੇਰਵਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ 660 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੀਵਰਡ (Keywords):
ਕਾਰਿਕਾ, ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਲੰਕਾਰ, ਪੰਚਨਦ, ਪਰਿਛੇਦ, ਕਾਵਿਯਾਦਰਸ਼, ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ।