‘ਮਾਇਆ’ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਦਾ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਚਿੱਤਰਪੱਟ ’ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾ ਵਸਤੂ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਵੀਰ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮੂ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਤਿ ਵਿਕਸਤ ਮਾਇਆ ਨਗਰੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਥਾ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਨੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ’ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ‘ਮਾਇਆ’ ਇਕਹਿਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਾ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਬਲਵੀਰ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਬਣਨ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਰੀਟਾ, ਸ਼ਪਰਸ਼, ਸੂਖਮ, ਤਾਬਿੰਦਾ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਜ਼ੀਰ ਜਾਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਖੋਜ-ਪੇਪਰ ਵਿਚ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਚਿੱਤਰਪੱਟ ’ਤੇ ਫੈਲੇ ਨਾਵਲ ‘ਮਾਇਆ’ ਦੇ ਕਥਾਨਕੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਅਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ‘ਮਾਇਆ’ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।